1. YAZARLAR

  2. Mehmet Hanifi Alır

  3. HAKKI TESLİM EDİLMEYEN, ANADOLU’YA YÖN VEREN KÜRT BİLGE VE TASAVVUF EHLİ EBU’L WEFA EL–KÜRDİ
Mehmet  Hanifi Alır

Mehmet Hanifi Alır

HAKKI TESLİM EDİLMEYEN, ANADOLU’YA YÖN VEREN KÜRT BİLGE VE TASAVVUF EHLİ EBU’L WEFA EL–KÜRDİ

A+A-

Aryan ve Mezopotamya derinliklerinden beslenen kültürümüz ve değerlerimiz kimi zaman Moğol, Timur, Arap akınları tarafından kütüphaneleri dahil olmak üzere bütün eser ve belgeleri yakılmış yok edilmiştir, kimi zaman da Ortadoğu devlet yönetimleri tarafından bilinçli olarak toplumu tarihinden, kökünden koparmak için; yakılmış, yasaklanmış, görmezden gelinmiş ya da değiştirilmiş veya sahip çıkılmamıştır. Ne yazık ki sahip çıkılmayan bu kıymetli değerlerimizden birisi de Ebul’l Wefa El-Kürdi’dir. Peki kimdir Ebul Wefa?

Ebu’l Wefa hem anne tarafından hem de baba tarafından aslen Kürt olup bugünkü Irak sınırları içinde 1026-1107 yılları arasında yaşamış bilge ve tasavvuf ehli, Anadolu’ya yön veren büyük bir zattır. Kürtler ona KAKİS herhalde kek (büyük, muhterem, abi) anlamında hitap etmişlerdir.

Kimi Alevi araştırmacılara göre Anadolu Aleviliği’nin kurucusu olup Hacı Bektaşi Veli’den önce geldiği belirtilmiştir. Wefai tarikatının kurucusudur. Osmanlı’da etkili olan Zeyniye tarikatını onun devamı veya kolu sayanlar vardır. Halifelerinin çoğu Kürt ve Anadolu Türkmenleridir. Öreneğin Halifeleri Ali El-Kürdi, Mead El-Kürdi, Cakir El-Kürdi ve Muhammed Turkmani ilk halifelerindedir. Kendisine bağlı sonradan devam eden hem Sünnî hem de Alevî Batınî tarikatları vardır.

Anadolu Selçuklu Devleti’nde ve Osmanlı Devleti’nin kuruluş aşamasında Anadolu’da dini yapının şekillenmesinde ve devlet felsefesinde Yesevî’den çok Ebul Wefa ve Wefai tarikatının rolü olmuştur. Öreneğin Anadolu’yu ıslah eden Dede Gark, Baba İlyas, Şeyh Edebali, Geyikli Baba, tarihçi Aşıkpaşazade, Seyyid Velayeti gibi şahsiyetlerin tarikat silsilelerinin Yeseviye ve Türkistan sahasından ziyade Kürt coğrafyasında yetişmiş şeyhlere uzanmaktadır.

Wefailik olduğu zaman daha tarikatlar kurumsallaşmamıştı. Bunun içindir ki Ebu’l Wefa’ya Pirî Piran da denilmiştir.

Ebu’l Wefa Anadolu’yu ve Anodolu Selçuklu Devleti’ni etkilemiştir. Nitekim Mevlana Celalettini Romî’nin (13. yüzyılda) Mesnevi’yi derleyen ve Mevlana’nın yerine Postnişin olan Hüsamettin Çelebi Ebul Wefa’nın torunudur. Hüsamettin Çelebi’nin babası Konya’ya hicret etmiş ve AHî (Arapçada kardeş demek) derneklerin başkanı olmuştur. Onun için Ahî Türk lakabını almıştır. Mesnevi’nin girişinde Hüsametettin Çelebi için “Büyük Şeyh’in soyundan aslen Urumiyeli olup o Şeyh (Ebu’l Wefa’yı kast ederek) demişti ki أمسيت كرديا أصبحت عربيا Kürt olarak yattım, Arap olarak kalktım.” denmiştir. Aynı zamanda Dede Gark’ın piridir. Alaattin Keykubat ona 17 köy vermiş ve Anadolu Babai isyanını başlatan Baba İlyas’ın piridir. Dahası Geyikli Baba gibi Rum Abdallarının ona bağlı olduğu da biliniyor. O tarihte henüz Anadolu’da türkleşmemiş ciddi sayıda rumca konuşan halk vardı.

Ebu’l Wefa’ya bağlı Wefai tarikatı Osmanlı’nın kuruluşunda etkili olmuştur. Osman Gazi’nin hocası ve kayınpederi meşhur Şeyh Edebalî bu tarikata mensuptur. Şeyh Edebali’nin kayınpederi Tacettin El Kürdi olup muhtemelen o da Wefai tarikatının etkili bir ismidir. Aynı zamanda Osmanlı Devlet yönetiminde çok etkili olan Zeyniye tarikatı kurucusu, Osmanlı tarihçisi Aşıkpaşazade ve onun damadı Ebul Wefa’nın akrabası, aslen kürt olan Seyyid Welayeti de bu ocaktan yetişmedir.

Aslında tarihimiz Ebu’l Wefa gibi çok kıymetli şahsiyetlerle doludur. Teknolojinin de yardımıyla bilgiye ulaşmanın bu kadar kolay olduğu şu devirde özellikle gençlerimizin; tarihimizi, kültürümüzü, kıymetli şahsiyetlerimizi araştırmaları, öğrenmeleri çok kıymetlidir. Toplumumuzun gelişimi için gençlerimizin politize olup hamasi söylemlere kapılanmak yerine kadim kültürümüzü, tarihimizi, dilimizi öğrenmesi daha faydalı olacaktır.

Bu yazı toplam 84 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM YAZ

Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.